Mamekiye (Dêsım)

[Zaza Cemo]

Mamekiye

Dêsım
Mamekiye (Tunceli)
Location of Mamekiye
Koordinati 39°07′N 39°33′E
Mıntıqa şerqê Anadoliye
Erd 7.406 km²
Nıfus 93.584
Sıxletina nıfusi serê km² 12,64 / km²
Berzine (reqım) ? m
Wali Mustafa Yaman
Serdarê belediya merkezi Songül Erol Abdil



Mamekiye (Tırki: Tunceli) zu suka Zazauna. Caê ho Tırkiya de şerqê Anadoliye dero. Namê merkezê Dêsımi Mamekiya. Dormê Dêsımi de, hetê zımey de Erzıngan, rozakotene de Çolig (Bingol) u veroz de Xarpêt (Elejiz) estê.

Hordê Dêsımi zof koino u 7.406 (holt hazar u çorsey u ses) km²o. Hewaê Dêsımi zımıstani zof serdıno u zof vore vorena; omnani ki zof germıno.

Dêrsım de 8 (heşt) qezey estê. Namê ninu :

* Pulur/Vacuğe
* Pılemoriye
* Çemışgezeg (Malkişi)
* Xozat
* Nazmiya (Qısle, Qızılkılise)
* Pêrtage
* Mazgerd
* Mamekiye

Mamekiye namê merkezê suka Dêsımia. Dormê Mamekiye de, hetê zımey de Pulur/Vacuğe u Pılemuriye, rozawan de Xozat, rozakotene de Nazmiya u veroz de ki Pêrtage u Mazgerd estê.
Tedeestey


Nahiyê Mamekiye

Qeza Mamekiye de merkez ra pia çor nahiyey estê. Namê ni nahiyu nawo :

1. Merkezê Mamekiye
2. Tulık
3. Pax
4. Turısmege

Dewê Mamekiye

1. Ağdad
2. Ambar
3. Ana Fatma / Taği
4. Çala Heru
5. Çemçeli
6. Çuxure
7. Gewreke
8. Gıniye
9. Gomê Mêsu
10. Halvoriye
11. Havigê Paxi
12. Hengırvan
13. Hêgao Derg
14. Hêniyê Dızdu
15. İksor
16. Kanu
17. Korkes
18. Kortu
19. Merxu
20. Mılu
21. Pırtık
22. Pilvank
23. Seynu (Sinan)
24. Sazorg
25. Sexzox
26. Seydxan
27. Sırze
28. Sorpiyan
29. Soxayige
30. Taptige
31. Taği / Rosnage
32. Veranız
33. Vankug
34. Vılê Kaşi
35. Wabke
36. Xêçe
37. Xezeriye
38. Xosar
39. Zağge

---

Türkce

Tunceli ili (25 Aralık 1935 tarihli "Tunceli Kanunu" uygulamasından önce Dersim ili), Türkiye Cumhuriyeti'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan bir ildir. Önceki adı "Kalan" ve "Dersim" olarak bilinmektedir. Mezhepsel olarak ise yüzde 90'i alevi,yüzde 10'si ise sünni dir.Sünniler Çemişgezek ve Pertek'de bulunur Tunceli ili, kuzeyde ve batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl Dağları ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi bu bölgede de çağlar boyunca pek çok uygarlık yaşamıştır. Orta Çağdan kalma ve bugün hâlâ iyi durumda bulunan Pertek kalesi ve Munzur Vadisi Millî Parkı görülmeye değer güzellikleridir.

Tunceli'nin yerleşimleri: Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve Pülümür'dür.

Etimoloji

Bir teze göre, Dersim ismi Zazaca Desim, bir Zaza aşiret konfederasyonu olan Desiman yada Desimli'den gelmektedir.

Tarih

Yörede Dêsım diye telaffuz edilen aslında bugünkü Tunceli'yi değil, o yörenin adını belirler. Tunceli şehrinin eski ismi Mamekiye'dir. Bu isim 25 Aralık 1935’de çıkarılan Tunceli Kanunu ile değiştirilmiştir. İlin çoğunluğunu aleviler oluşturmaktadır. Tunceli'nin yöresel adı Dersim,Désim,Kalan'dir.

Yunan tarihi ve coğrafyacılarının Dersim bölgesine Daranis ve Derksene adını verdikleri. Bu bölgeye gelip yaşayan ilk uygarlığın Hititler olduğu söylenmektedir.

Bölgede konuşulan diller sırasıyla Zazaca'nın Dersimi lehçesi: yüzde 65, Kürtçe'nin Kurmanci lehcesi: yüzde 25 ve Türkçedir: yüzde 10(ana dil olarak) .Bununla birlikte bölgede %2'lik bir yaşlı kesim dışında herkes rahat bir şekilde kendini Türkçe ifade edebilmektedir.

Osmanlı Devleti dönemi

1847 yılında Dersim Sancağı’nın eyâletine verilmesinden sonra 1859 yılında yapılan bir değişiklik de Harput eyâletine bağlanır. İşte bu târihten beri Tunceli ve çevresi haritalarda gösterilmeye başlanmıştır.

I. Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşında Doğu Cephesinin önemli ikmâl yollarından biri olmuştur. Fakat bağımsızlık isteyen aşiretlerce Seyit Rıza önderliğinde bölgede bir ayaklanma çıkmıştır.Bölge birnevi bağımsızlığına kavuşmuştur.


Cumhuriyet dönemi

Cumhuriyet döneminde Şeyh Sait ve Dersim İsyanı'na tanıklık eden Tunceli, 1936-38 yıllarında gerçekleşen Dersim tenkil harekati sirasinda büyük zarar gördü. 25 Aralık 1935 yılında çıkarılan Tunceli kanunu ile Dersim tarihsel yöresi içinde yer alan ve Munzur çevresini kapsayan bölgenin adı Tunceli olarak değiştirildi.

[Zaza Cemo]